Een lang en gelukkig leven, wie wil dat niet? Maar wat is nu echt het geheim daarachter? Wat maakt dat sommige mensen niet alleen oud worden, maar ook gezond, vitaal en gelukkig blijven tot op hoge leeftijd?
Over de hele wereld zijn er een aantal bijzondere plekken waar mensen opvallend oud worden en toch een actieve en tevreden levensstijl behouden. Deze gebieden worden de Blauwe Zones genoemd. Er zijn momenteel vijf van zulke zones bekend, verspreid over de wereld.
Eén van de bekendste Blauwe Zones is Okinawa, een eilandengroep ten zuiden van Japan. Daar wonen uitzonderlijk veel honderdplussers, en bovendien behoren zij tot de meest vitale ouderen ter wereld. Wat is hun geheim?
Het antwoord ligt niet in één wondermiddel, maar in een combinatie van gewoontes en overtuigingen die samen een krachtige levensstijl vormen:
De Okinawanen eten tot ze ongeveer 80% vol zitten, een principe dat ze hara hachi bu noemen. Hun voeding bestaat voornamelijk uit groenten, tofu, zoete aardappelen, zeewier, vis en sojaproducten. Vlees, suiker en bewerkte voeding komen nauwelijks op tafel. Deze lichte, natuurlijke voeding houdt hun lichaam gezond en hun gewicht stabiel.
Ze hechten veel waarde aan gemeenschap en vriendschap. Iedereen hoort ergens bij — vaak in een moai, een kleine groep vrienden die elkaar door het leven steunen. Deze sociale verbondenheid vermindert stress en eenzaamheid, twee belangrijke factoren voor een lang leven.
Elke Okinawaan kent zijn of haar ikigai: een reden om ’s ochtends op te staan. Dit gevoel van betekenis en doel geeft energie, motivatie en levenslust — ook op hoge leeftijd.
In plaats van intensieve sport, bewegen de inwoners de hele dag door: ze tuinieren, wandelen, zitten op de grond (wat de spieren soepel houdt) en helpen in de gemeenschap. Matig intensief bewegen de gezondste sportvorm die er is.
Rustmomenten, lachen, dankbaarheid en acceptatie van het leven zijn diepgeworteld in hun cultuur. Ze nemen de tijd om te ademen, te genieten en niet te haasten.
Ikigai kent geen directe Nederlandse vertaling, maar kan grofweg worden omschreven als “het geluk altijd bezig te zijn” (Miralles & Garcia, 2017). Het verwijst naar het gevoel van zingeving en betekenis in het leven — de reden waarom iemand ’s ochtends met plezier opstaat.
Het concept ikigai bevindt zich op het snijvlak van verschillende dimensies die samenkomen:
Waar je van houdt (passie, missie)
Wat de wereld van je nodig heeft (missie, roeping)
Waarvoor je betaald kunt worden (roeping, beroep)
Waar je goed in bent (passie, beroep)
Wanneer deze vier elementen elkaar raken, ontstaat een helder en evenwichtig ikigai. Volgens Miralles en Garcia (2017) zorgt een duidelijk ikigai en het hebben van een sterke passie voor tevredenheid, geluk en betekenis in het leven.
Opvallend is dat ikigai niet verdwijnt bij het ouder worden. Zelfs na het stoppen met werken blijft dit levensdoel bestaan. In de cultuur van Okinawa bestaat het westerse concept van “pensioen” dan ook niet. De Amerikaanse journalist Dan Buettner, bekend van zijn onderzoek naar de Blauwe Zones voor National Geographic, zegt hierover:
“In deze cultuur is een levensdoel zo belangrijk dat ze ons concept van pensionering niet kennen.”
(Miralles & Garcia, 2017)
Wanneer we de levensstijl van de inwoners van Okinawa bekijken aan de hand van de zes dimensies van gezondheid van Huber, zien we dat zij op vrijwel alle gebieden hoog scoren. Miralles en Garcia hebben hiervoor interviewonderzoek gedaan onder Okinawanen, waarbij zij vroegen naar hun gewoontes, dagelijks leven en hun eigen verklaring voor hun hoge leeftijd.
De resultaten van deze interviews kunnen worden gekoppeld aan Hubers definitie van gezondheid, waarin gezondheid wordt gezien als “het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van sociale, fysieke en emotionele uitdagingen.”
In Okinawa komt dit duidelijk naar voren: mensen blijven actief, sociaal betrokken, mentaal veerkrachtig en vinden betekenis in wat ze doen — precies de kern van wat ikigai inhoudt.
Deze overlap vertegenwoordigt persoonlijke vervulling en maatschappelijke betekenis. Wanneer iemand iets doet waar hij of zij van houdt, en dat tegelijk bijdraagt aan het welzijn van anderen, ontstaat een gevoel van diepe voldoening.
Deze combinatie richt zich op maatschappelijke bijdrage met praktische waarde. Het betekent dat je werk doet dat nuttig is voor anderen en tegelijkertijd levensonderhoud biedt.
Deze overlap draait om vakmanschap en professionele voldoening. Je zet je talenten in op een manier die niet alleen efficiënt is, maar ook gewaardeerd wordt en inkomen oplevert.
Deze combinatie is de kern van persoonlijk meesterschap. Het betekent dat je iets doet wat je leuk vindt én waarin je uitblinkt. Wanneer mensen hun vaardigheden inzetten voor iets dat hen plezier geeft, ervaren ze flow: een staat van concentratie, energie en voldoening.
Volgens Huber kun je ook gezond zijn wanneer er sprake is van ziekte of lijden. Gezondheid is dan niet de afwezigheid van klachten, maar het vermogen om je aan te passen en zelf regie te voeren over het eigen leven (Poiesz, Caris, & Lapre, 2016). Deze visie wordt samengevat in zes dimensies van positieve gezondheid: lichamelijke functies, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal-maatschappelijke participatie en dagelijks functioneren.
Wanneer we deze dimensies koppelen aan het concept ikigai, zoals dat in Okinawa sterk aanwezig is, zien we een duidelijk verband tussen zingeving en gezondheid.
Lichaamsfuncties – De inwoners van Okinawa blijven tot op hoge leeftijd fysiek actief. Dagelijkse beweging zoals tuinieren, wandelen en lichte arbeid ondersteunt hun lichamelijke gezondheid en energieniveau. Hun voedingspatroon (hara hachi bu) draagt bovendien bij aan een gezonde levensstijl.
Mentaal welbevinden – Door hun ikigai ervaren Okinawanen een doel in het leven, wat stress vermindert en veerkracht versterkt. Ze hebben een positieve levenshouding en accepteren ouderdom als een natuurlijk proces.
Zingeving – Dit is het hart van ikigai. De inwoners weten waarvoor ze leven en wat hun leven betekenis geeft. Hun ikigai – het geluk altijd bezig te zijn – zorgt ervoor dat zij richting en motivatie behouden, zelfs op hoge leeftijd.
Kwaliteit van leven – Omdat hun dagelijkse activiteiten aansluiten bij hun waarden en interesses, ervaren zij voldoening, geluk en levenslust. Ze genieten van kleine dingen en voelen zich dankbaar voor wat ze hebben.
Sociaal-maatschappelijke participatie – In Okinawa maken mensen deel uit van een moai: een hechte sociale groep die elkaar levenslang ondersteunt. Deze verbondenheid voorkomt eenzaamheid en versterkt het gevoel van erbij horen en ertoe doen.
Dagelijks functioneren – De inwoners behouden hun zelfstandigheid doordat zij actief blijven in hun huishouden, tuin of gemeenschap. Hun gezonde routines, discipline en sterke sociale structuur ondersteunen hun vermogen om goed te blijven functioneren.
Samengevat laat Okinawa zien dat ikigai en de zes dimensies van Huber nauw met elkaar verweven zijn. Een duidelijk levensdoel (ikigai) bevordert mentaal welbevinden, stimuleert lichamelijke activiteit, versterkt sociale relaties en vergroot de kwaliteit van leven. Zelfs wanneer lichamelijke klachten of ouderdom optreden, blijven mensen met een sterk ikigai betekenis en richting ervaren — precies wat Huber bedoelt met positieve gezondheid.
ormando.boven@gmail.com
0639505115